نگاهى به پروژه موسيقى «جاده ابريشم»

آبى، همچون شبهاى فيروزه اى نيشابور

سميه قاضى زاده

اگر يادتان بيايد چند سال پيش در بازار موسيقى ايران آلبومى توسط «آواى دوست» منتشر شد به نام «جاده ابريشم »كه اين آلبوم با فروش بسيار خوب و استقبال اهالى موسيقى روبه رو شد.اول همه فكر مى كرديم كه اين اثر، تماماً كار «كيهان كلهر »است اما با نيم نگاهى به قطعات و نام سازندگان و تصاوير آنها در جلد اين آلبوم متوجه مى شديم كه «جاده ابريشم» يك كار تيمى بوده كه زير نظر «يويوما» ويولونيست مطرح دنيا- كه لقب بهترين نوازنده ويولن سل دنيا را از آن خود كرده - اداره مى شده.گروه راه ابريشم در سال ۱۹۹۸ توسط يويوماى ژاپنى تأسيس مى شود و تا به حال همچنان فعاليت هايش را به شكل پويا و فعال حفظ كرده است و هر ساله سعى مى كنند با برگزارى كنسرتهاى مختلف، كارگاه هاى موسيقى، جلسات آموزشى و...حضورشان را به دنيا اعلام كنند.
آلبومى كه در ايران تحت عنوان «جاده ابريشم» منتشر شد در واقع بخشى بود از يك كار گروهى جمعى كه توسط آهنگسازان و نوازندگان مختلف در سراسر دنيا در پروژه اى به همين نام.سالهاست كه اين موسيقيدانان در پروژه موسيقايى راه ابريشم كنار هم ساز مى زنند، در تورهاى مختلف كنسرت برگزار مى كنند، آلبوم منتشر مى كنند و گاهى هم پروژه هاى مختلفى مانند پروژه هاى ساخت موسيقى فيلم مى گيرند و روى آنها كار مى كنند.در آلبوم «راه ابريشم»، همه قطعات از ساخته هاى «كيهان كلهر» نوازنده كمانچه و «ژائو ژيپينگ»رئيس كنسرواتوار موسيقى ملى چين بودند.
«كيهان كلهر» در مورد آلبوم «موسيقى فيلم جاده ابريشم ۲۰۰۵ »مى گويد: «جاده ابريشم، خاطرات مه آلود مسيرى است كه از وراى زمان بر پرده يأس آلود تاريخ حك شده است.تعبير خواب آشفته در تصاوير كهن اين اثر، گذرگاه آرامش توأم با شيفتگى است.براى ما ايرانيان اين جاده يادآور رقص افلاكى تاريخ زندگى است.جاده ابريشم يعنى نقش، صدا، موسيقى.به هر حال ربع قرن از زمانى كه تلويزيون K.H. N ژاپن يك مجموعه فيلم مستند با اين اسم را تهيه كرد، گذشته است.موسيقى مجموعه جاده ابريشم نيز براى آهنگساز ژاپنى اش كيتارو، شهرت و اعتبار فراوانى را در جهان پديد آورد.پس از ۲۵ سال بار ديگر تهيه كنندگان اوليه مجموعه ۱۰ قسمتى جاده ابريشم ۲۰۰۵ را ساخته اند.موسيقى آلبوم «موسيقى فيلم جاده ابريشم ۲۰۰۵» اما ابتدا و انتهاى جاده ابريشم را به هم پيوند داد.من و آقاى ژائو ژيپينگ موسيقى اين مجموعه را ساختيم. «ژائو ژيپينگ» رئيس كنسرواتوار موسيقى ملى چين با ساخت موسيقى فيلمهايى نظير «خداحافظ محبوبه ام» و «فانوس قرمز» شهرت و اعتبار فراوانى دارد.به هر حال موسيقى مجموعه اى كه در ايران منتشر شد، در بسيارى از كشورهاى جهان نيز انتشار پيدا كرد.
در پروژه بزرگ «راه ابريشم» قريب به ۷۰ نوازنده فعاليت دارند كه هركدام مليتى جداگانه دارند و به نظر مى رسد كه همين ناهمگونى كشورها باعث شده است تا حال و هواى موسيقى آنها متفاوت باشد. در ليستى كه سايت رسمى «جاده ابريشم» منتشر كرده است نام ۳ موسيقيدان ايرانى ديگر نيز در كنار «كيهان كلهر» به چشم مى خورد.«سيامك آقايى» با سنتور، و «سيامك جهانگيرى» با ساز نى.در همين ليست نام موسيقيدانان معروفى چون «كلود دبوسى» هم آمده است.
به تازگى گروه موسيقيدانان «راه ابريشم» آلبومى را در شيكاگو منتشر كرده اند به نام «ناممكن هاى جديد» (۱) كه نام آن از يكى از گفته هاى «مارك تواين» گرفته شده است.در سال ۱۸۸۳ زمانى كه تواين مى خواهد در كتاب «زندگى در مى سى سى پى» شيكاگو را توصيف كند، به آن لقب «شهر غيرممكن هاى جديد» مى دهد و مى نويسد: «در شيكاگو همه جور آدم مى شود پيدا كرد و در اين گوناگونى است كه آدم احساس مى كند ناممكن هاى جديد در راهند.»
اين گروه هم با توجه به اين كه آلبوم اخيرشان را در اين شهر منتشر كرده اند، اين نام را براى آن انتخاب مى كنند.از سويى ديگر پيوسته هدف اصلى پروژه «راه ابريشم» گرد آوردن اهالى موسيقى سراسر جهان و ايجاد همسايگى ميان موسيقى آنها بوده است.
در اين آلبوم كه تنها ۱۷ نفر از گروه موسيقيدانان پروژه راه ابريشم در آن حضور داشته اند، اركستر سمفونيك شيكاگو به رهبرى «ميگوئل هارت بدويا» آنها را همراهى مى كنند و پيش از آن كه شركت سونى اسپانسر ضبط و تهيه اين آلبوم شود، آنها اين قطعات را در بهار امسال در شيكاگو به صحنه برده بودند و در همان كنسرت بود كه اين برنامه به صورت زنده ضبط و منتشر شد. بسيارى از روزنامه هاى خارجى در مورد اين كنسرت مطلب نوشتند و اغلب آنها به تلفيق موسيقى سنتى و موسيقى مدرن اشاره كردند.با اين كه از تشكيل گروه موسيقيدانان پروژه «راه ابريشم»سالهاست كه مى گذرد اما همچنان براى خيلى ها جالب است كه اين تعداد نوازنده كه هر كدام از كشورى كنار هم نشسته اند و ساز مى زنند و حتى زبان هم را هم نمى فهمند چطور تا اين اندازه هماهنگ با هم ساز مى زنند. جالب اينجاست كه خود «يويوما»كه تأسيس اين گروه را هم به عهده داشته از اين كه هرساله به تعداد اعضايشان اضافه مى شود تعجب مى كند.او در مصاحبه اى اعلام كرده است: «در سال ۹۸ زمانى كه تصميم به تأسيس چنين گروهى گرفتم، هدفم اين بود كه بيشتر روى سنتهاى نوازنده هاى آسيايى كار كنيم و سعى كنيم همسايگى را كه در كشورهايمان وجود دارد در موسيقى مان هم به وجود بياوريم اما هم اكنون بعد از گذشت اين سال ها، خودم هم تعجب مى كنم چرا كه ديگر كار ما معطوف به آسيا نيست.بسيارى از نوازندگان ما غربى هستند و خلاصه از سراسر دنيا در اين گروه عضو شده اند.من واقعاً تصور چنين روزى را هم نداشتم. مى دانيد ما فقط نمى خواستيم كه به محض اين كه مى گوئيم سنت، ياد قالى ايران و سارى هند بيفتيم، مى خواستيم دنبال چيزى فراتر از اين حرفها باشيم. حتى در موسيقى مان.به همين دليل سعى كرديم خودمان را به موسيقى نواحى و موسيقى كلاسيك هر كشور نزديك كنيم.حتى سبكهاى موسيقى آنها را هم بشناسيم و معرفى كنيم. در ابتدا گروه ما كار موسيقى اش را روى موسيقى كشورهاى ايران،ارمنستان، تاجيكستان، ازبكستان، آذربايجان، قزاقستان، مغولستان، چين، كره، ژاپن، هند و تركيه آغاز كرد و بعد از آن كشورهاى ديگر هم به ما پيوستند.»
گروه موسيقيدانان «راه ابريشم» براى «ناممكن هاى جديد» دقيقاً يك سال وقت صرف مى كنند و از بهار سال ۲۰۰۶ خود را درگير ساخت اين پروژه مى كنند تا بهار سال ۲۰۰۷ كه تمام مى شود.در طول اين مدت برنامه هاى زيادى را در كنار كار موسيقى شان انجام مى دهند كه از جمله آنها مى توان به برگزارى ورك شاپهاى مختلف موسيقى، نمايشگاه ها، كنسرتها و ديگر فعاليتهاى آموزشى اشاره كرد.
در اين آلبوم «كيهان كلهر» قطعه اى ساخته است به نام «شهر خاموش» كه آن را به كودكان حلبچه كه در بمباران شيميايى جان سپردند، تقديم كرده است.او در مورد كارش در پروژه راه ابريشم مى گويد: « بعد از سالها، سعى كردم كه موسيقى و فرهنگى را كه من جزئى از آن هستم با ديگران تقسيم كنم.با همراهى در پروژه راه ابريشم من خيلى چيزها در مورد فرهنگهاى ديگر نيز ياد گرفتم.فكر مى كنم اگر عضو اين گروه نبودم شايد كمتر موقعيتى براى من پيش مى آمد كه تا اين اندازه به موسيقيدانان فرهنگهاى ديگر نزديك باشم، با آنها ساز بزنم، سفر بروم، حرف بزنم، دوست شوم و مهمتر از همه اين كه در مورد ايده هاى موسيقى با آنها صحبت كنم.»
او در هر سه آلبومى كه توسط پروژه راه ابريشم منتشر شده است يعنى «وقتى غريبه ها ديدار مى كنند»، «آن سوى افق» و «ناممكن هاى جديد» شركت داشته است.او همچنين قطعاتى را هم در ديگر پروژه هاى راه ابريشم انجام داده است.مثلاً قطعه اى با نام «آبى، همچون شبهاى فيروزه اى نيشابور»ساخته است كه در سال ۲۰۰۰ در مجموعه كارهاى گروهى منتشر شده است.
«ناممكن هاى جديد »با قطعه اى از «ربيح ابو خليل» با نام «والس عربى» شروع مى شود.قطعه اى كه با سازهاى كششى نواخته شده و حال و هواى ريتمهاى سرزنده و شاد عربى را هم در خود دارد و جالب اينجاست كه در آن كمانچه ايرانى، نى چينى و فلوت ژاپنى هم نواخته شده. قطعه بعدى «شب پرواز اسبها» نام دارد كه از ساخته هاى «اسوالدو قلى اف» است.در اين قطعه شما مى توانيد حس و حال موسيقى كوليهاى اروپايى، بخصوص شرق اروپا را بشنويد.آهنگساز اين قطعه ترك است و به همين دليل قطعه اش هم، تبار او را به شنونده اش يادآور مى شود.
«اسبهاى چهارنعل» نام قطعه اى است كه آهنگسازى آن را «هايهاى هانگ» به عهده داشته است.با شنيدن اين قطعه مى توانيد تصوير كلى از مغولستان، رسم هاى مختلف مردم مغول و موسيقى آنها داشته باشيد.در جاهايى از اين قطعه «نى» چينى هم نواخته شده كه باعث مى شود حس رمزگونه «اسبهاى چهارنعل» بيشتر به شنونده اش منتقل شود.
قطعه چهارم ساخته آهنگساز چينى «زو لونگ» است كه «آواز هشت شاعر مست» نام دارد.همانطور كه پيش از آن نيز اشاره كرديم، «كيهان كلهر» نيز در اين مجموعه قطعه اى با نام «شهر خاموش» ساخته است كه ترك پنجم اين مجموعه را به خود اختصاص داده است.
او در اين قطعه با استفاده از سازهاى كششى و كوبه اى سعى كرده است كه بمباران شيميايى شهر حلبچه كردستان عراق را در سال ۱۹۸۸ با موسيقى اش تصوير كند.تأثير صداى سازهاى كششى ناخودآگاه صداى فرياد و شيون زنان و مردان و كودكان كرد حلبچه را در جنگ عراق به ياد مى آورد.شهرى كه در همان سال بيشتر خانه ها و سكنه اش را از دست داد و خاطره اش آنچنان تازه در ذهنها مانده بوده كه آهنگساز ايرانى بعد از گذشت ۲۰ سال قطعه اى به ياد آن روزها مى سازد.
درتوضيح اين قطعه در مورد كلهر نوشته شده است: «قطعه پنجم توسط آهنگساز مشهور و نوازنده اى كه ساز كمانچه را به دنيا معرفى كرد، ساخته شده است.»
قطعه ششم اين مجموعه «شريستى» نام دارد كه بيشتر روى ساز كوبه اى طبلاى هنر مانور داده است و توسط «سنديپ داسگ» ساخته شده.اين قطعه تقديم شده است به «شيوا» خداى هندوها.آنها معتقدند كه خدا به شيوا قدرتش را بخشيد و او به ديگر خدايان.آهنگساز اين قطعه براى نشان دادن خلق دنيا از ضربان پياپى روى طبلا استفاده كرده است.
«كمين از ده طرف» قطعه اى است كه روى ملوديهاى چينى توسط «لى كنگ سنگ» ساخته شده است.اين قطعه در مورد جنگ و عواقب بعد از آن است.
آخرين قطعه اين مجموعه قطعه اى است به نام «وكيوژن» كه در آن بيشتر نوازندگان و آهنگسازان اين مجموعه با هم به هم آوايى پرداخته اند.

/ 2 نظر / 20 بازدید
sheykh masoud

chegooneyi kako?! nisti agha!? amar ozaro bede bebinim che mikoni, eradatmand

محمدرضا راستگو

سلام ادیب جان، وبلاگ جالبی داری من اتفاقی وبلاگتو دیدم خوشحال می شوم میل بزنی دوست قدیمی تو محمدرضا